Xi măng về đích đúng hẹn
Ông Hoàng Trọng Kim, Phó chủ tịch Hiệp hội Xi măng Việt Nam cho biết, trong điều kiện tiêu thụ chưa hết khó khăn, một số đơn vị đã tìm được lối thoát, góp sức chung cho cả ngành xi măng “vượt bão” thành công trong năm 2013. Dự kiến, mức tiêu thụ khoảng 56 triệu tấn sản phẩm nằm trong tầm tay. Có thể thấy, sau cuộc chiến “đại hạ giá”, các DN đã thấy rõ hậu quả mất nhiều hơn được, nên đã điều chỉnh phương án kinh doanh phù hợp với đơn vị mình.
Đơn cử như việc tân Tổng giám đốc Tổng công ty Công nghiệp xi măng (VICEM) Trần Việt Thắng đã có những quyết định táo bạo và quyết liệt như tăng giá xi măng trong quý III/2014 khoảng 80.000 - 120.000 đồng/tấn, đồng thời tăng giá xuất khẩu clinker hơn 2 UDS/tấn. Dù tăng giá, nhưng với việc tăng cường bám sát thị trường, mở rộng khách hàng, VICEM đã tăng thị phần tiêu thụ từ 34% năm 2012 lên 37% năm 2013 và dự kiến là 40% thị phần trong năm 2014. Chiến lược đó cũng giúp VICEM có thêm thị phần ở một số khu vực khác như Trung Đông và châu Phi.
Sau khi được Viettel mua lại 70% cổ phần, Xi măng Cẩm Phả đang thực hiện tái cấu trúc tài chính và đã giảm lỗ đáng kể. Theo tính toán sơ bộ, năm 2013, Xi măng Cẩm Phả lỗ trên sổ sách 150 tỷ đồng, nhưng thực tế chỉ lỗ 60 tỷ đồng, do 90 tỷ đồng là tỷ giá chưa phân bổ.
Ông Hoàng Xuân Vịnh, Tổng giám đốc CTCP Xi măng Cẩm Phả cho biết: “Công ty đặt mục tiêu năm 2014 sẽ có lợi nhuận. Cùng với việc cơ cấu lại tài chính, hiện Xi măng Cẩm Phả đã chạy vượt công suất thiết kế và sang năm 2014, với việc cải tạo lò sẽ chạy được 6.300 tấn/ngày, thay vì 6.000 tấn/ngày như hiện nay. Công ty dự kiến tiêu thụ 1,7 triệu tấn xi măng và xuất khẩu khoảng 650.000 tấn clinker”.
Tại thị trường phía Nam, Xi măng FICO có kết quả kinh doanh vượt trội khi đến ngày 5/12 đã hoàn thành kế hoạch năm 2013 với tổng sản lượng tiêu thụ 1,7 triệu tấn, doanh thu 2.200 tỷ đồng, lợi nhuận 50 tỷ đồng. Như vậy, trong 4 năm sản phẩm ra lò, FICO chưa bao giờ lỗ và đạt mức lãi lũy kế 100 tỷ đồng. Hiện FICO cũng là đơn vị duy nhất tại phía Nam có mức tiêu thụ tăng trung bình khoảng 10% mỗi năm, trong khi các đơn vị khác ít nhiều sụt giảm.
Thép vẫn tiếp tục khó
Nếu như bức tranh tiêu thụ của ngành xi măng đã bớt ảm đạm thì ngành thép vẫn tiếp tục khó khăn, quan trọng hơn là hướng ra hữu hiệu vẫn chưa tìm thấy trên bình diện chung của ngành. Hiệp hội Thép thế giới ước tính: Tiêu thụ thép trong năm 2013 chậm lại ở mức tăng 3,2%, thay vì mức tăng 6,2% vào năm ngoái. Nguyên nhân được xác định là do nhu cầu tiêu thụ yếu đi tại Trung Quốc và tình trạng bất ổn kinh tế chung toàn cầu.
Tại thị trường trong nước, trong tháng 11 - 12/2013, giá bán thép xây dựng giảm ở cả miền Bắc và miền Nam do sức tiêu thụ hạn chế, tồn kho đã giảm nhưng vẫn ở mức cao. Đơn cử như từ ngày 4/11/2013, Tổng công ty Thép Việt Nam đã điều chỉnh giảm giá bán thép xây dựng với mức giảm 700 đồng/kg. Các công ty khác còn điều chỉnh giá bán ngay trong quý III/2013 để tăng lượng tiêu thụ.
Hiệp hội Thép Việt Nam cho biết, năm 2013 cả nước sản xuất được khoảng 5 triệu tấn và tiêu thụ hơn 4,6 triệu tấn thép. Để đảm bảo đầu ra cho sản phẩm, các DN đã xuất khẩu 2,5 triệu tấn thép và các sản phẩm về thép. Ông Nguyễn Tiến Nghi, Phó chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam nhận định: “Thị trường thép năm 2014, khả năng tiêu thụ sẽ không có gì đột biến, có thể chỉ tăng so với năm 2013 khoảng 2 - 3%.
Tuy nhiên, theo ông Đỗ Duy Thái, Chủ tịch HĐQT Công ty Thép Việt, nếu tính tổng sản lượng tiêu thụ các sản phẩm về thép thì có thể tăng, nhưng riêng thép xây dựng khó tăng, bởi thị trường xây dựng và bất động sản phục hồi yếu ớt. Các nhà máy sản xuất thép xây dựng hiện nay đa phần chỉ duy trì sản xuất, cầm cự qua thời gian khó. Đối với Thép Pomina cũng không ngoại lệ. Sang năm 2014, Công ty dự kiến tăng lượng xuất khẩu lên 30% để bù đắp chi phí cũng như khấu hao dây chuyền, chứ chưa tính đến chuyện có lãi.
Gạch xây dựng còn lắm gian nan
Chưa có số liệu thống kê chính xác về sản lượng tiêu thụ gạch xây dựng trong quý IV năm nay, nhưng theo đánh giá của một số DN thì sản lượng tiêu thụ cả năm sẽ sụt giảm so với năm ngoái. Tất nhiên, trong bối cảnh khó khăn chung cũng xuất hiện những điểm sáng. Trong số những đơn vị về đích như cam kết, có thể kể đến Tổng công ty Viglacera với nhiều biện pháp thúc đẩy tiêu thụ, cùng với việc cơ cấu lại các công ty con làm ăn thua lỗ. Do đó, trong 9 tháng đầu năm, Viglacera đã giảm đáng kể lượng hàng tồn.
Ông Nguyễn Minh Tuấn, Phó tổng giám đốc Viglacera cho biết: “Tổng công ty đặt mục tiêu xuất khẩu tới năm 2015 đạt 75 triệu USD, tương đương mức tăng 25%. Trong số doanh thu hơn 7.000 tỷ đồng 9 tháng đầu năm 2013 đã có 3.000 tỷ đồng từ sản xuất vật liệu và hoạt động xuất khẩu đạt 30 triệu USD. Tiêu thụ trong quý IV/2013 đã được cải thiện rõ rệt, nên tổng doanh thu trên mọi lĩnh vực của Viglacera sẽ đạt được con số 10.500 tỷ đồng như dự kiến từ đầu năm nay”.
Không riêng gì Viglacera, một số DN được xem là có thương hiệu mạnh trong lĩnh vực gạch xây dựng, gạch ốp lát như Đồng Tâm, CMC… cũng tăng doanh số bán hàng và chỉ tiêu lợi nhuận trong những tháng cuối năm.
Tuy nhiên, trong lúc thị trường chứng kiến sự bám trụ bền vững của các DN lớn thì đa phần các DN sản xuất nhỏ vẫn đang chết dần chết mòn như: CTCP Sản xuất gạch và thương mại Đồng Tâm (Bắc Ninh) chỉ chạy 80% công suất, tương đương 14 - 16 triệu viên, giảm 4 - 6 triệu viên, giảm giá bán nhưng vẫn ế đến 4 triệu viên. Như vậy, lượng tiêu thụ chưa đạt 50% công suất thiết kế. Tương tự, Công ty TNHH Gạch tuynel Sông Đuống cũng chỉ tiêu thụ hơn 10 triệu viên và tồn kho ở mức 6 triệu viên.
Sở dĩ vào thời điểm cuối năm, gạch ốp lát tiêu thụ tăng là do nhu cầu sửa chữa nhà cửa, hoàn thiện công trình tăng lên, trong khi gạch xây dựng vẫn ế ẩm vì nhu cầu xây mới trong dân và cả các công trình vốn ngân sách không nhiều. Dự kiến, mức tiêu thụ 20 tỷ viên gạch trên cả nước trong năm 2013 sẽ khó về đích như kế hoạch đặt ra.
2. Khó khăn
Thị trường vật liệu xây dựng: đầu ra tắc nghẽn
Chỉ đạt khoảng 20 - 30% sản lượng xuất khẩu nên vật liệu xây dựng vẫn phụ thuộc nhiều vào sức tiêu thụ trong nước.
Dường như, thị trường trong nước đã có sự bão hòa về lượng hàng hóa do thời gian dài các nhà máy sắt thép, xi măng phát triển quá ồ ạt. Nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp tham gia thị trường với các nhà máy quy mô, hiện đại đạt công suất và sản lượng vượt trội.
Giảm cung tìm lối thoát
Ông Đỗ Duy Thái, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc CTCP Thép Việt cho biết, trong bối cảnh sức tiêu thụ yếu, hàng tồn chưa giải quyết được, nên nhiều nhà máy sản xuất thép buộc phải kéo giảm công suất xuống khoảng 60 - 70% để tránh tạo thêm áp lực lên nguồn cung ra thị trường.
Tương tự, nhiều công ty sản xuất gạch ngói các loại cũng cho biết, đang cố gắng duy trì công suất ở mức 80%, đồng thời tìm nhiều giải pháp để tăng thêm nguồn cầu mới trên thị trường.
Giám đốc một công ty sản xuất xi măng cho biết, trong 1 - 2 năm trở lại đây, do sự ảm đạm của thị trường bất động sản nên phần lớn các DN hoạt động trong ngành sản xuất nguyên vật liệu xây dựng (VLXD) đều chịu cảnh khó khăn theo do không có đầu ra. Dường như, thị trường trong nước đã có sự bão hòa về lượng hàng hóa do thời gian dài các nhà máy sắt thép, xi măng phát triển quá ồ ạt.
Đó là chưa kể đến nhiều nhà đầu tư nước ngoài trực tiếp tham gia thị trường với các nhà máy quy mô, hiện đại đạt công suất và sản lượng vượt trội càng khiến cho nguồn VLXD trong nước dư cung, ứ hàng. Hầu hết các tập đoàn nước ngoài khi đưa dây chuyền, máy móc sản xuất vào Việt Nam chủ yếu đều xác định rõ đưa sản phẩm ra tiêu thụ tại thị trường nội địa là chủ yếu, sau đó mới xuất đi các nước trong khu vực.
Đứng trước sự cạnh tranh gay gắt này, phần lớn các DN phải tìm đến biện pháp tiết giảm công suất một cách tối đa nếu không muốn tự loại mình khỏi cuộc chơi.
Hướng đi chưa rõ
Theo ông Trương Phú Cường, Chủ tịch Hiệp hội Xây dựng và VLXD TP HCM, việc giảm công suất chỉ là biện pháp tình thế trước mắt. Về lâu dài, một số DN trong ngành đã khá nhanh nhạy khi chuyển hướng đẩy mạnh xuất khẩu đi thị trường một số nước.
Cụ thể như sắt thép, xi măng, gốm sứ của Việt Nam đã có mặt ở nhiều nước và đã tìm được chỗ đứng ở Lào, Campuchia, Thái Lan. Gần đây, nhu cầu về nguyên liệu, hàng hóa phục vụ cho công cuộc xây dựng, kiến thiết đất nước tại thị trường Myanmar cũng được kỳ vọng sẽ mở thêm cho DN sản xuất trong nước nhiều cơ hội – ông Cường nói.
Ông Nguyễn Công Lý, Chủ tịch HĐQT - CTCP Xi măng Công Thanh cho biết, năm qua công ty đã ký được 2 hợp đồng bán xi măng và clinker cho 2 đối tác lớn tại Bănglađét. Dự kiến thời gian tới công ty sẽ tiếp tục mở rộng hướng đi này để giải quyết khó khăn trong nước.
Xu hướng tìm đường xuất khẩu sang một số thị trường mới tại các nước Đông Nam Á và Trung Đông được nhiều DN trong nước khai thác triệt để đã góp phần đưa lượng xi măng xuất khẩu trung bình đạt hơn 1,1 triệu tấn/tháng. Trong năm 2013, riêng lượng xi măng xuất đi các nước đạt khoảng 14 triệu tấn, cao nhất từ trước đến nay.
Tương tự, số liệu từ Hiệp hội Gốm sứ xây dựng Việt Nam (VIBCA) cũng cho thấy nhiều hàng hóa VLXD khác đang tìm đường xuất khẩu, nhằm giải quyết khó khăn đầu ra trong nước. Cụ thể, kim ngạch xuất khẩu gạch ốp lát và sứ vệ sinh của năm 2013 ước đạt 300 triệu USD, trong đó gạch ốp lát tăng 17,3%, sứ vệ sinh tăng 15,7% so với năm 2012…
Xuất khẩu đã góp phần giải quyết phần nào bài toán khó khăn cho các DN ngành VLXD trong nước. Tuy nhiên, nhìn vào tỷ trọng cung ứng hàng hóa phục vụ thị trường nội địa và xuất khẩu của nhiều DN trong ngành cho thấy, không nhiều DN có thể đưa hàng ra nước ngoài. Trung bình sản lượng phục vụ cho xuất khẩu của nhiều DN mới chỉ đạt khoảng 20 -30%.
Do vậy, đầu ra chính vẫn còn tắc nghẽn. Nói về điều này, ông Công Lý cho rằng, trước mắt DN VLXD chỉ còn có thể hy vọng vào gói giải cứu thị trường BĐS của Chính phủ, khi thị trường này được khơi thông, thì ngành VLXD cũng sẽ tìm được lối thoát.
Bằng không, với tổng công suất hoạt động như hiện nay của tất cả các nhà máy trong nước dù có giảm công suất tối đa thì chắc chắn nhiều DN sẽ vẫn tiếp tục phải “sống chung” với tình trạng cung vượt cầu, khó khăn đầu ra.
3. Dự đoán
Năm 2014, kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn, lĩnh vực xây dựng nói chung và VLXD nói riêng không phải là ngoại lệ. Tuy nhiên, xu hướng thị trường đã ấm lên, tuy chưa nhiều. Vì thế, việc sản xuất và tiêu thụ có hy vọng khởi sắc hơn.
Năm 2014, tổng nhu cầu vật liệu xây (bao gồm gạch đất sét nung và vật liệu xây không nung) sẽ không nhiều hơn năm 2013, chỉ vào khoảng 21 tỷ viên quy tiêu chuẩn (QTC). Tuy nhiên tỷ lệ vật liệu xây không nung sẽ được sử dụng nhiều hơn năm 2013. Vì người dân, DN và cơ quan đã hiểu hơn về sản phẩm này, địa phương nào chính quyền quan tâm thì tỷ lệ sử dụng trong các công trình sẽ cao hơn, tiêu thụ sẽ thuận lợi hơn.
Những sản phẩm cần cho hoàn thiện như gạch ốp lát sẽ tiêu thụ tốt hơn vì sau một thời gian thị trường BĐS chỉ tập trung vào xây thô giờ đã đến lúc cần hoàn thiện. Riêng đối với lĩnh vực xi măng, tiêu thụ dự kiến sẽ tăng cả ở thị trường trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh của DN sản xuất sẽ cao hơn vì năm 2014 sẽ có một số nhà máy nữa đi vào sản xuất, cung cấp ra thị trường khoảng 3 triệu tấn xi măng.
